Belki de En İyisi Önce Telif Haklarını Bilmek!

creative commons telif haklari

Evet belki de başlık bize bir blog yazımındaki temel ögenin içerik, içeriğin ise en önemli noktasının telif haklarının olduğunu gösteriyor. Söz uçar yazı kalır mantığından hareketle özellikle yazmak eylemini daha çok kullanan kişilerin ve yine internetin yarattığı etki düşünülürse, ekseriyetle blog yazarlarının belkide ilk yazısı ve ilk bilmesi gereken konu telif hakkı konusu olmalıdır.

Benim ne işim olur telif haklarıyla websitem zaten amatör diyorsanız ve profesyonellikten uzak kalacaksa internet çöplüğüne bir çöpte siz atmışsınızdır ama hayır benim websitem veya blogum tıklanma alsın ve belli konulara yön versin istiyorsanız bu konuya dikkate almanızda yarar var.

Bu bilgi herhangi bir yazı yazmak isteyenleri ilgilendiren bir durum oldugu için bilimlerim iç içe girdiği günümüzde yazı yazan herkesin bilmesi gereken bir konu. Akademik dünyada intihal olarak veya Plagiarism, halk dilinde ise aşırma indiragandi gibi tabirlerle tasvir edilen intihal, kişinin eserinde kaynak göstermeksizin kendisine aitmiş gibi kullanmasıdır. Çok yabancısı olduğumuz bu terimi biraz araştırma, öğrenme ve sonrada özümsediklerimi sizlerle paylaşma ihtiyacı hissettim. Eğitim sistemimizin bize nadide armağanlarından biriside üretmeye ne gerek var adamlar üretmiş ordan ctrl+c/ctrl+v yap birkaç kelimeyi değiştir biraz ingilizce kaynak bul biraz ordan biraz burdan oldu sana makale oldu sana şarkı sözü (bknz-Serdar Ortaç, hatta Yeni Türkü).
Burada kaynak göstererek makalelerini yazan akademik dünyayı tenzih ederim (her paragrafın altına kaynak göstererek yeni bir makale yazılması John Nash’in hayatının anlatıldığı Akıl Oyunları filminde Carnegei Burs’unu kazanan diğer adaya dediği gibi ”-Yazdığın yeni birşey katmıyor” sözünü her ne kadar bana anımsatsada…). Arada açtığım uzun parantez içlerinden dolayı şimdiden kusuruma bakmayın :). Sadece işin nerelere kadar ulaştığını göstermek ve bu işin ne kadar zor olduğunu göstermek için böyle bir girizgah yapmayı uygun gördüm bu yüzden uzunca bir süre blog yazılarımı ingilizce yazmaya gayret edeceğim (kafasını gözünü kırarak). En azından onu daha az bulabilirsiniz ve sizi en azından daha az kandırmış olurum diye düşünüyorum :).

Telif: ”Bir fikir veya sanat eserini yaratan kişinin, bu eserden doğan haklarının hepsi”. Sembolü çember içinde “©” harfidir, “©” harfi üzerinde bulunduğu materyalin telif hakları ile korunduğunu belirtir ve ingilizce “copyright” kelimesini ifade eder.

Bu konuda 2 senaryo var gibi düşündüm 1.si başkasının yazısını aldınız 2. si başkası sizin yazınızı aldı. İlk olarak biz başkasının yazısını alıyorsunuz olalım. Başka bir yazarın yazısını aldınız sitenize koydunuz altına kaynağı belirtmeniz gereklidir yoksa kendi yazınızmış gibi davranmış olursunuz. Altta belirtilen kaynakça akademik hayatta yazara nasıl atıf puanı olarak dönüyorsa internet aleminde de backling denen mantıkla yine kaynağındaki yazara tıklama olarak geri dönmektedir. Yazının tamamı değil bir kısmı alınarak kaynağını ve yazarını belirterek alıntı yapmanız mümkündür. Bazı durumlarda ise bazı içerikler ve bazı siteler kendi yazınıza link vermenizi ve yazıdan alıntı yapmanızı yasaklamış olabilir böyle durumlarda yazara saygı duyarak link vermeden özetini dahi geçmeden sadece kendinize ait kelimelerle yazıp kaynak olarakta o siteyi gösterebilirsiniz.

Siz izin almış ve başkasının yazısını koymuş olabilirsiniz ve bir başkası gelip o yazıyı kopyalayıp kendi bloguna koymuş ve kaynakça belirtmemiş olabilir aynı medya içeriği yoğun sitelerde;(Youtube https://www.youtube.com/watch?v=OQVHWsTHcoc&list=PLBdQVM3guTGoJazzJ9YofQv9GMsd2VeBG) siz nasıl Pink Floydun bir müziğini kendi muhteşem fotoğraflarınızın arka planında çalmasını istiyorsanız onlarda bu telif hakkının ücreti ödenmedi diye kaldırma hakkına sahiptirler. Yani kaynak kullanıp belirtmezseniz siteniz banlanır (yasaklanır). Bu süreçte uzun bir dava süreci değildir 2-3 ay içerisinde sonuçlanan süreçlerdir. Youtube üzerinden edindiğim bir tecrubeye dayanarak dünyaca ünlü bir davulcunun video kaydını koymamla birlikte 3 gün sonra youtube üzerinden kişi bana mesaj atarak kaldırılmasını aksi takdirde youtube yöneticilerine hesabınızın kapatılmasıyla alakalı istek açacağını bildirmesiyle güzel güzel kaldırmamı sağlamıştır ama her zaman bu kadar kibar olacaklar diye bir kaide yoktur. Ayrıca sitenizin banlanması sorunu çözülmesi halinde bile çamur at izi kalsın politikasını savunmaktadır yani arama motorlarında yer alan itibarınız yerle bir olur SEO (arama motoru optimizasyonu) çalışmalarınız sonrasında çokta başarılı noktalara ulaşamayabilir(özellikle birlikte yürütülen blog ve sitelerde her bireyin bu sorumlulukta olması önemlidir). Sonuç olarak dikkat edilmesi gereken bir iştir mühimdir ciddi sitelerin siberalem konusunda bilgili avukatlara ihtiyacını günbegün artıracak bir durumdur.

Üstteki paragraflarda alıntı yapma ve kaynakça konularından bahsettik peki ya kaynak biz isek yani 2. senaryoda durum nasıl işlemeli yazdığımız yazıyı nasıl korumalıyız veya korumalı mıyız? Bu noktada çok para kazanıp paraya para demeyen bitcoin diyen noterlerimiz çıkar karşımıza yazılan yazıları notere tasdik ettirmek bir çözüm olabilir ama uğraştıran ve maddi anlamda yoran bir durumdur. Bunun yanında bazı yazıyı ilk bu tarihte bu şekilde yazdığımızı ispatlayan bazı uygulamalarda mevcuttur. Tasdix gibi servisler kullanılabilir burada yine moneytalks kanunları hüküm sürmektedir 5kontür 25 Tl ve her tasdik ücreti 1kontürdür hesabını siz yapın artık. Amaç bu yazıyı ilk bizim yazdığımızı ispatlamaktır. Bunların yanında pratik ve güzel bir çözüm ise yazınızı bir arkadaşınıza e-posta yoluyla yollamanızdır böylece kanuni belge sayılabilen e-postalar ile hukuki süreç yaşanırsa ispatlamanızda kolay olabilecektir. Veya yazı aralarına size ait olduğunu belli eden işaretler koyabilirsiniz.

Yutiçinde durum böyle olmakla birlikte yurtdışında CC diye tabir edilen Creative Commons gibi güzel uygulamalar mevcuttur. Yazımın tarihi itibariyle 21. yüzyıla kadar telif haklarında alışılagelmiş “tüm hakları saklıdır” yerine, “bazı hakları saklıdır” sloganıyla yola çıkan Creative Commons, gelişmiş batı ülkelerinin yanı sıra Ürdün, Malta, Meksika ve İsrail’in de bulunduğu 40’a yakın ülkede faaliyettedir. Creative Commons (kısaca CC) kâr amacı gütmeyen, telif hakları alanında esneklik ve paylaşımı yaygınlaştırmak amacıyla kurulmuş bir düşünce hareketi ve organizasyonudur amacı ise Sahibi tarafından Creative Commons lisans sözleşmesi altında kamuya sunulan eserler, ticaret dışı amaçlar için kullanımını destekleyerek (nc ile işaretlenmiş modellerde), internetin alışveriş kanalı yerine gerçek bir bilgiye erişim platformu haline gelebilmesi yönünde tamamen bağımsız ve gönüllü katkı anlamına gelmektedir.(bu kısmı formata göre düzenleyerek vikipedia dan aldım nedenide paylaşımı yaygınlaştırma amaçlı kuruluşa sahip bu organizasyonların tanımlarınında paylaşıma açık olması gereklidir düşüncesi 🙂 )

Sonuç: Başka bir yazarın yazısı alınırken nasıl yayınladığına bakılmalı, kullanıma açıksa izin almaya gerek yok, izin alınması gerekiyorsa alınmalı izin vermiyorsa tamamen kendi kelimelerizle olabildiğince konuya hakim olunduktan sonra yazım işlemine geçilmeli. Kendi yazımızla alakalı olarakta yazımızın başka platformlarda yayına açık olmasını istiyorsak belirtmeli kullanım izni gerekiyorsa bunuda belirtmeliyiz.

Resim

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s